یکی از اولین چیزهایی که هنگام رانندگی با یک خودروی برقی توجهتان را جلب می‌کند، چیزی است که نمی‌شنوید.
صدای موتور تقریباً وجود ندارد.
در یک خیابان شلوغ، وقتی یک خودروی بنزینی آرام از کنار شما عبور می‌کند، حتی اگر آن را نبینید، معمولاً می‌توانید حضورش را از روی صدا حدس بزنید. صدای موتور، تغییر دور پیشرانه و حتی صدای شتاب گرفتن خودرو اطلاعاتی درباره آنچه در اطرافمان اتفاق می‌افتد به ما می‌دهد.
خودروهای برقی بخش بزرگی از این صدا را حذف کرده‌اند.
این اتفاق در ابتدا یکی از جذابیت‌های اصلی آن‌ها بود. رانندگی آرام‌تر، کابین ساکت‌تر و شهری که قرار بود بخشی از سروصدای دائمی موتورهای احتراقی را از دست بدهد.
اما یک مشکل وجود داشت: عابر پیاده همیشه نمی‌تواند خودرویی را که نمی‌شنود، به‌موقع تشخیص دهد.
و همین موضوع باعث شد صنعت خودرو به یک راه‌حل عجیب برسد؛ خودروهای برقی باید دوباره برای خودشان صدا بسازند.
سکوتی که همیشه مزیت نیست
موتورهای بنزینی و دیزلی حتی در سرعت‌های پایین هم مقدار قابل توجهی صدا تولید می‌کنند. این صدا برای ما فقط یک نویز مزاحم نیست؛ مغز انسان طی سال‌ها به آن عادت کرده و از آن برای تشخیص حضور و حرکت خودروها استفاده می‌کند.
برای یک عابر، دوچرخه‌سوار یا فرد کم‌بینا، شنیدن صدای نزدیک شدن یک خودرو می‌تواند یک هشدار طبیعی باشد.
اما وقتی خودرو با موتور الکتریکی حرکت می‌کند، بخش مهمی از این نشانه صوتی از بین می‌رود.
البته هیچ خودروی برقی در دنیای واقعی کاملاً بی‌صدا نیست. صدای تایرها، برخورد هوا با بدنه و اجزای مختلف خودرو همچنان وجود دارند. با این حال، در سرعت‌های پایین، صدای پیشرانه احتراقی که معمولاً بخش مهمی از صدای خودرو است، دیگر وجود ندارد.
UNECE نیز دقیقاً به همین مسئله اشاره کرده است: خودروهای برقی و هیبریدی در سرعت‌های پایین می‌توانند برای عابران و سایر کاربران آسیب‌پذیر جاده کمتر قابل تشخیص باشند.
راه‌حل عجیب: برای خودرو صدا بسازیم
اینجا بود که سیستم AVAS وارد ماجرا شد.
AVAS مخفف Acoustic Vehicle Alerting System است؛ سامانه‌ای که صدایی مصنوعی تولید می‌کند تا حضور یک خودروی برقی یا هیبریدی برای اطرافیان قابل تشخیص باشد.
البته منظور از صدای مصنوعی، یک بلندگوی ساده نیست که هر صدایی را پخش کند.
این سیستم باید متناسب با شرایط حرکت خودرو عمل کند و صدایی ایجاد کند که اطلاعاتی درباره حضور و حرکت خودرو در اختیار عابران قرار دهد.
در مقررات UNECE، AVAS برای خودروهای برقی و هیبریدی به‌طور مشخص به‌عنوان سامانه‌ای برای اطلاع‌رسانی صوتی به عابران و سایر کاربران جاده تعریف شده است.
به همین دلیل است که اگر کنار یک خودروی برقی مدرن بایستید و در سرعت بسیار پایین حرکت کردن آن را بشنوید، احتمالاً آن صدا چیزی نیست که مستقیماً از موتور خودرو تولید شده باشد.
خودرو دارد عملاً «به شما خبر می‌دهد که اینجاست».
چرا این صدا در سرعت بالا کمتر اهمیت دارد؟
فرض کنید یک خودروی برقی با سرعت ۵ کیلومتر بر ساعت در یک پارکینگ در حال حرکت است.
صدای تایرهایش بسیار کم است و موتور احتراقی هم وجود ندارد. اگر حواستان به اطراف نباشد، ممکن است خودرو قبل از اینکه متوجه آن شوید به شما نزدیک شده باشد.
حالا همان خودرو را در بزرگراه تصور کنید.
در سرعت بالا، صدای تماس تایر با آسفالت و صدای عبور هوا از بدنه بسیار بیشتر می‌شود. بنابراین نبود صدای موتور دیگر به همان اندازه تعیین‌کننده نیست.
به همین دلیل، مقررات مربوط به AVAS عمدتاً روی سرعت‌های پایین تمرکز دارند. در چارچوب مقررات UNECE، محدوده اصلی تولید صدای هشدار برای حرکت‌های کم‌سرعت تعریف شده و برای دنده عقب نیز الزامات جداگانه‌ای وجود دارد.
در واقع، قرار نیست خودروی برقی در تمام طول مسیر مثل یک بلندگوی متحرک صدا تولید کند.
هدف، حل یک مشکل مشخص در جایی است که خودرو بیش از همه می‌تواند بی‌صدا باشد.
صدای یک خودروی برقی باید شبیه چه چیزی باشد؟
اینجا ماجرا جالب‌تر می‌شود.
اگر قرار است خودرو صدای مصنوعی داشته باشد، چرا صدای موتور بنزینی را تقلید نکنیم؟
پاسخ ساده نیست.
از یک طرف، صدایی که برای عابر قابل تشخیص باشد، باید طبیعی و قابل فهم باشد. از طرف دیگر، قرار نیست تمام مزیت کاهش آلودگی صوتی خودروهای برقی با یک صدای مصنوعی دائمی از بین برود.
به همین دلیل، طراحی صدای AVAS خودش تبدیل به یک موضوع مهندسی شده است.
فرکانس، شدت صدا و تغییر آن با سرعت خودرو می‌تواند اطلاعاتی درباره حرکت خودرو منتقل کند. مقررات UNECE نیز برای صدای AVAS ویژگی‌هایی مانند سطح صدا و تغییرات آن متناسب با سرعت را در نظر گرفته‌اند.
این یعنی خودروی برقی آینده فقط یک سیستم صوتی برای سرگرمی سرنشینان ندارد؛ ممکن است یک «زبان صوتی» بیرونی هم داشته باشد.
بعضی برندها این موضوع را جدی‌تر از یک هشدار ساده گرفته‌اند
خودروسازان خیلی زود متوجه شدند که صدای مصنوعی فقط یک الزام قانونی نیست و می‌تواند بخشی از شخصیت خودرو هم باشد.
اینجاست که صداهای فضایی، علمی‌تخیلی و حتی صداهای مخصوص هر مدل وارد بازی شدند.
در خودروهای اسپرت برقی، صدای تولیدشده می‌تواند هنگام شتاب‌گیری حس سرعت را تقویت کند. در خودروهای لوکس، ممکن است صدایی بسیار آرام و مینیمال طراحی شود تا با شخصیت خودرو هماهنگ باشد.
بنابراین اتفاقی که با یک مسئله ایمنی شروع شد، کم‌کم به بخشی از تجربه کاربر تبدیل شده است.
خودروی برقی دیگر مجبور نیست صدای موتور بنزینی را تقلید کند؛ می‌تواند صدای خودش را داشته باشد.
آیا این یعنی خودروهای برقی واقعاً بی‌صدا نیستند؟
نه.
بهتر است بگوییم خودروهای برقی صدای متفاوتی دارند.
در سرعت پایین، صدای پیشرانه بسیار کمتر است و بخش زیادی از صدای مورد انتظار ما از خودرو حذف می‌شود. در سرعت بالاتر، تایر و آیرودینامیک سهم بیشتری در صدای خودرو پیدا می‌کنند.
حتی در یک خودروی کاملاً برقی، اگر پنجره را باز کنید و با سرعت بالا حرکت کنید، قطعاً با یک فضای کاملاً ساکت روبه‌رو نخواهید شد.
تفاوت اصلی این است که منبع صدا تغییر کرده است.
و همین تغییر، یکی از آن جزئیات کوچکی است که نشان می‌دهد گذار از موتور احتراقی به پیشرانه برقی فقط تعویض یک موتور با موتور دیگر نیست؛ بسیاری از چیزهایی که سال‌ها بخشی طبیعی از تجربه رانندگی بوده‌اند، باید دوباره طراحی شوند.
شاید در آینده صدای خودروها را انتخاب کنیم
این قسمت هنوز بیشتر به دنیای آینده نزدیک است، اما ایده جذابی پشت آن وجود دارد.
وقتی صدای موتور دیگر محصول طبیعی احتراق و مکانیک خودرو نباشد، چرا نباید بخشی از آن قابل طراحی باشد؟
ممکن است یک خودروی اسپرت صدایی تهاجمی‌تر داشته باشد، یک سدان لوکس صدایی بسیار آرام و یک خودروی شهری صدایی کاملاً متفاوت.
در این شرایط، صدای خودرو دیگر فقط نتیجه کار موتور نیست؛ بخشی از طراحی محصول است.
شاید چند سال دیگر، همان‌طور که امروز درباره طراحی چراغ یا رینگ خودرو صحبت می‌کنیم، درباره «طراحی صدای خودرو» هم حرف بزنیم.
البته یک خط قرمز همچنان وجود دارد: این صدا باید در درجه اول به ایمنی کمک کند، نه اینکه فقط برای جلب توجه تولید شود.
خودروهای برقی یک تناقض جالب دارند
صنعت خودرو بیش از صد سال تلاش کرد موتورهایش را آرام‌تر کند. حالا که به پیشرانه‌ای رسیده‌ایم که ذاتاً بسیار کم‌صداتر است، مجبور شده‌ایم بخشی از صدا را دوباره به خودرو برگردانیم.
اما این تناقض در واقع نشان‌دهنده یک مسئله مهم‌تر است.
وقتی فناوری جدید وارد زندگی روزمره می‌شود، فقط مزایای آن را با خودش نمی‌آورد؛ گاهی لازم است بخشی از تجربه‌ای را که از فناوری قبلی به آن عادت کرده‌ایم، به شکل دیگری بازسازی کنیم.
خودروی برقی قرار نیست دوباره صدای یک موتور بنزینی را تقلید کند تا شبیه گذشته شود.
قرار است راه تازه‌ای برای شنیده شدن پیدا کند.
و شاید این یکی از جالب‌ترین صداهایی باشد که آینده صنعت خودرو به گوش ما خواهد رساند.
