احتمالاً این صحنه برای خیلی از مالکان خودروهای برقی آشناست:
باتری را شارژ میکنید، روی صفحه خودرو عددی مثل ۴۵۰ کیلومتر میبینید و با خیال راحت راه میافتید. چند ساعت بعد متوجه میشوید مسافتی که واقعاً طی کردهاید با چیزی که انتظار داشتید فاصله دارد.
آیا باتری خودرو مشکل دارد؟
لزومی ندارد.
عدد اعلامشده برای برد خودرو، قرار نیست در تمام شرایط دقیقاً همان مسافتی باشد که در دنیای واقعی طی میکنید. شرایط آزمایش، دمای هوا، سرعت، مسیر، لاستیکها و حتی نحوه استفاده از کولر و بخاری میتوانند مصرف انرژی خودرو را تغییر دهند.
در واقع، برد خودرو یک عدد ثابت نیست؛ نتیجه رفتار خودرو در یک مجموعه شرایط مشخص است.
اما چه چیزهایی باعث میشوند این عدد بالا و پایین شود؟
۱. سرعت بالا؛ دشمن پنهان برد خودرو
اگر قرار باشد فقط یک عامل را نام ببریم که در سفرهای جادهای تأثیر زیادی روی مصرف خودروهای برقی دارد، سرعت یکی از مهمترین گزینههاست.
هرچه خودرو سریعتر حرکت کند، برای غلبه بر مقاومت هوا انرژی بیشتری لازم دارد. این موضوع در خودروهای برقی اهمیت زیادی پیدا میکند، چون در سرعتهای بالاتر، بخش قابلتوجهی از انرژی باتری صرف مقابله با همین مقاومت میشود.
به همین دلیل ممکن است خودرویی در مسیر شهری با سرعتهای متوسط، مصرف بسیار خوبی داشته باشد اما همان خودرو در یک مسیر طولانی با سرعت بالا، خیلی زودتر شارژ مصرف کند.
مثلاً اگر در بزرگراه دائماً با سرعت بالا حرکت کنید، نباید انتظار داشته باشید برد خودرو دقیقاً مطابق عددی باشد که در شرایط آزمایشگاهی اعلام شده است.
نکته ساده: برای افزایش برد در سفرهای جادهای، کاهش اندک و منطقی سرعت میتواند مؤثرتر از چیزی باشد که تصور میکنید.
۲. کولر و بخاری هم از باتری استفاده میکنند
در خودروهای بنزینی، وقتی کولر یا بخاری روشن میکنیم معمولاً چندان به منبع انرژی آن فکر نمیکنیم.
اما در یک خودروی برقی، انرژی موردنیاز سیستم تهویه مستقیماً از همان باتریای تأمین میشود که قرار است خودرو را حرکت دهد.
در هوای بسیار سرد یا بسیار گرم، سیستم خودرو علاوه بر کابین باید شرایط دمایی مناسب باتری را نیز مدیریت کند. به همین دلیل ممکن است مصرف انرژی در چنین شرایطی افزایش پیدا کند.
این به معنی «استفاده نکردن از کولر و بخاری» نیست! اگر هوا گرم است، کولر را خاموش نکنید که چند کیلومتر بیشتر راه بروید.
مسئله این است که بدانید کاهش برد در شرایط آبوهوایی خاص، لزوماً نشانه ضعیف شدن باتری نیست.
یک راهکار جالب هم در بسیاری از خودروهای برقی وجود دارد: پیششرطی کردن کابین (Pre-conditioning).
یعنی زمانی که خودرو هنوز به برق متصل است، کابین را قبل از حرکت گرم یا خنک کنید. در این حالت بخشی از انرژی موردنیاز برای آمادهسازی کابین از منبع برق خارجی تأمین میشود، نه از باتری هنگام حرکت.
۳. لاستیکها بیشتر از چیزی که فکر میکنید مهماند
ممکن است عجیب باشد، اما یکی از سادهترین چیزهایی که میتواند روی مصرف انرژی خودرو برقی تأثیر بگذارد، همان چهار لاستیکی است که زیر خودرو قرار دارند.
وقتی فشار باد لاستیک کمتر از مقدار توصیهشده باشد، مقاومت غلتشی افزایش پیدا میکند. در نتیجه موتور برای حرکت دادن خودرو انرژی بیشتری مصرف میکند و بخشی از انرژی باتری به جای حرکت مفید، در اثر مقاومت لاستیک تلف میشود.
این موضوع فقط درباره خودروهای برقی نیست و در خودروهای بنزینی هم اهمیت دارد؛ اما در خودروهای برقی که کوچکترین تغییر در مصرف انرژی مستقیماً روی برد قابل مشاهده است، بیشتر به چشم میآید.
بنابراین اگر حس میکنید خودرویتان اخیراً بیشتر از قبل انرژی مصرف میکند، قبل از اینکه سراغ مشکلات پیچیده بروید، یک چیز ساده را بررسی کنید:
فشار باد لاستیکها.
البته فشار مناسب را از روی عدد نوشتهشده روی دیواره لاستیک انتخاب نکنید. مقدار پیشنهادی خودرو معمولاً روی برچسب داخل درِ خودرو یا در دفترچه راهنما درج شده است.
۴. شتابگیریهای شدید، باتری را سریعتر خالی میکنند
یکی از لذتهای خودروهای برقی، شتابگیری سریع آنهاست.
گشتاور بالای موتورهای برقی باعث میشود با فشار نسبتاً کمی روی پدال، خودرو خیلی سریع شتاب بگیرد. همین ویژگی یکی از جذابیتهای اصلی خودروهای برقی است.
اما اگر دائماً با شتاب شدید حرکت کنید، طبیعتاً انرژی بیشتری مصرف خواهید کرد.
رانندگی نرم و یکنواخت معمولاً مصرف انرژی پایینتری دارد. از طرف دیگر، ترمزگیری ناگهانی نیز میتواند باعث شود بخشی از انرژی حرکتی خودرو که میتوانست از طریق سیستم ترمز احیاکننده بازیابی شود، به شکل دیگری تلف شود.
پس قرار نیست همیشه آهسته رانندگی کنید؛ فقط کافی است بدانید هر بار فشار دادن شدید پدال گاز، از باتری رایگان مصرف نمیکند!
۵. ترمز احیاکننده؛ یکی از قابلیتهایی که باید یاد بگیرید
ترمز احیاکننده یا Regenerative Braking یکی از تفاوتهای جالب خودروهای برقی با خودروهای معمولی است.
وقتی خودرو را کاهش سرعت میدهید، موتور الکتریکی میتواند در شرایط مناسب مانند یک ژنراتور عمل کند و بخشی از انرژی حرکتی خودرو را به انرژی الکتریکی تبدیل و به باتری بازگرداند.
البته این سیستم قرار نیست تمام انرژی مصرفشده را پس بگیرد. میزان انرژی بازیابیشده به خودرو، شرایط رانندگی، میزان کاهش سرعت و وضعیت باتری بستگی دارد.
اما یاد گرفتن استفاده درست از آن میتواند به رانندگی روانتر و مصرف بهتر انرژی کمک کند. پیشبینی توقفها و برداشتن تدریجی پا از روی پدال گاز، در شرایطی که خودرو اجازه دهد، میتواند فرصت بیشتری برای بازیابی انرژی ایجاد کند.
۶. وزن اضافی را دستکم نگیرید
هر چیزی که با خودتان داخل خودرو حمل میکنید، در نهایت باید توسط موتور جابهجا شود.
چند وسیله اضافی در صندوق عقب احتمالاً تفاوت بزرگی ایجاد نمیکند، اما وزن بالا، مخصوصاً در استفاده مداوم، میتواند مصرف انرژی را افزایش دهد.
همین موضوع درباره تجهیزات خارجی خودرو نیز صدق میکند. باربند، باکس سقفی، تجهیزات حمل دوچرخه یا حتی بعضی لوازم جانبی که روی بدنه نصب میشوند، علاوه بر وزن، میتوانند مقاومت هوا را هم افزایش دهند.
بنابراین اگر از یک وسیله جانبی فقط گاهی استفاده میکنید، لازم نیست همیشه آن را روی خودرو نگه دارید.
۷. مسیر هم در میزان مصرف تأثیر دارد
دو مسیر با طول یکسان الزاماً مصرف انرژی یکسانی ندارند.
حرکت در مسیر سربالایی انرژی بیشتری میخواهد. در مسیر سرازیری، بخشی از انرژی میتواند هنگام کاهش سرعت از طریق سیستم احیاکننده بازیابی شود.
جنس و وضعیت سطح جاده، باد، بارندگی و حتی شرایط ترافیک نیز میتوانند مصرف را تغییر دهند.
به همین دلیل ممکن است یک مسیر ۱۰۰ کیلومتری در یک روز، مصرف بسیار متفاوتی نسبت به مسیر ۱۰۰ کیلومتری دیگری داشته باشد.
این موضوع یکی از دلایلی است که نباید صرفاً با نگاه کردن به عدد «برد باقیمانده» روی نمایشگر، درباره سلامت باتری قضاوت کرد.
پس وقتی برد خودرو کمتر از عدد اعلامشده بود، نگران شویم؟
نه، حداقل نه فوراً.
اگر خودروی شما در هوای سرد، هنگام استفاده از بخاری، در بزرگراه با سرعت بالا یا در مسیرهای سربالایی برد کمتری نشان میدهد، این موضوع میتواند کاملاً طبیعی باشد.
حتی عددی که خود خودرو به عنوان برد باقیمانده نمایش میدهد نیز معمولاً یک تخمین است و بر اساس شرایط رانندگی و مصرف انرژی میتواند تغییر کند. برخی خودروها این تخمین را بر اساس الگوی رانندگی اخیر شما بهروزرسانی میکنند.
برای همین، بهتر است به جای اینکه فقط به عدد کیلومتر باقیمانده نگاه کنید، به مصرف انرژی خودرو هم توجه داشته باشید.
اگر مثلاً متوجه شوید مصرف خودرو در مسیر همیشگی شما بهتدریج بالا رفته، آن وقت بررسی مواردی مثل فشار لاستیک، وضعیت لاستیکها، بار اضافی و شرایط آبوهوایی میتواند منطقی باشد.
یک عادت ساده برای شناخت بهتر خودروی برقی
اگر تازه صاحب خودروی برقی شدهاید، لازم نیست از روز اول تمام اعداد و مشخصات فنی خودرو را حفظ کنید.
یک کار ساده انجام دهید:
در چند هفته، مصرف انرژی خودرو را در مسیرهای معمول خود زیر نظر بگیرید.
مثلاً ببینید:
- مصرف خودرو در شهر چقدر است؟
- در بزرگراه چقدر تغییر میکند؟
- کولر چه اثری روی مصرف دارد؟
- در هوای سرد چه اتفاقی میافتد؟
- با چه سرعتی مصرف افزایش محسوسی پیدا میکند؟
- فشار باد لاستیکها چه تغییری در مصرف ایجاد میکند؟
بعد از مدتی، خودرو و الگوی مصرف آن برایتان قابل پیشبینیتر میشود.
آن وقت دیگر اگر یک روز دیدید برد تخمینی خودرو ۳۰ یا ۴۰ کیلومتر کمتر شده، احتمالاً اولین واکنش شما این نخواهد بود که «باتری خراب شده!»
میدانید که قبل از نتیجهگیری باید به شرایط رانندگی همان روز هم نگاه کنید.
جمعبندی
برد خودروهای برقی یک عدد ثابت و همیشگی نیست.
سرعت بالا، شتابگیری شدید، دمای هوا، استفاده از کولر و بخاری، فشار باد لاستیکها، وزن خودرو، مسیر حرکت و حتی تجهیزات نصبشده روی خودرو میتوانند میزان مصرف انرژی را تغییر دهند.
بنابراین اگر برد واقعی خودرو با عدد کاتالوگ متفاوت است، لزوماً مشکلی در خودرو وجود ندارد.
شناخت همین عوامل ساده به شما کمک میکند هم از شارژ موجود بهتر استفاده کنید و هم درک دقیقتری از رفتار خودروی برقی خودتان داشته باشید.
و شاید مهمتر از همه، متوجه شوید که برای بیشتر کردن برد خودرو همیشه لازم نیست سراغ یک باتری بزرگتر یا تجهیزات گرانتر بروید؛ گاهی یک تنظیم ساده، یک لاستیک با فشار مناسب یا کمی تغییر در شیوه رانندگی هم میتواند تفاوت ایجاد کند.
